بنزین در مسیر تغییر؛ سهمیه کمتر می‌شود، نرخ‌های جدید از راه می‌رسند؟

سیاست بنزینی دولت طی ماه‌های اخیر آرام‌آرام تغییر کرده است. بدون آنکه نرخ بنزین سهمیه‌ای رسماً افزایش پیدا کند، سهمیه بنزین ۳ هزار تومانی ابتدا از ۱۰۰ به ۷۰ لیتر و سپس به ۵۰ لیتر کاهش یافته است.

دولت می‌گوید اجرای دو مرحله از برنامه‌های مدیریت مصرف، توانسته حدود ۱۰ میلیون لیتر در روز صرفه‌جویی ایجاد کند. این موضوع نشان می‌دهد فعلاً کاهش سهمیه یکی از ابزارهای اصلی برای کنترل ناترازی بنزین است.

نرخ سوم و چهارم؛ قدم بعدی چیست؟

در کنار کاهش سهمیه، بحث قیمت بنزین خارج از سهمیه نیز جدی‌تر شده است. طبق مصوبه دولت، برای بنزین کارت جایگاه امکان تعیین نرخی متناسب با بخشی از قیمت خرید بنزین از پالایشگاه پیش‌بینی شده بود؛ رقمی که در برخی محاسبات حدود ۸۷۰۰ تومان برآورد شده، اما اجرای کامل آن فعلاً متوقف مانده است.

ماجرای بنزین حدود ۸۷ هزار تومانی در کرمان نیز نشان داد مدل‌های دیگری برای عرضه سوخت مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، اعلام کرد قرار بود طرح موسوم به «نرخ چهارم» به‌صورت آزمایشی در کرمان اجرا شود، اما اجرای آن پیش از تکمیل هماهنگی‌ها آغاز شد و دولت دستور توقف داد.

مسئله فقط قیمت بنزین نیست

با وجود کاهش مصرف، حل ناترازی بنزین صرفاً با کم‌کردن سهمیه امکان‌پذیر نیست. خودروهای پرمصرف و فرسوده، ضعف حمل‌ونقل عمومی و محدودیت استفاده از سوخت‌های جایگزین نیز سهم مهمی در مصرف بالای سوخت دارند.

اگر اصلاحات تنها به سهمیه و قیمت محدود شود، بخشی از هزینه ناترازی عملاً به مصرف‌کننده منتقل خواهد شد. در مقابل، توسعه CNG، ورود خودروهای کم‌مصرف و هیبریدی، اسقاط خودروهای فرسوده و تقویت حمل‌ونقل عمومی می‌تواند کاهش مصرف را پایدار کند.

آنچه تاکنون دیده می‌شود، بیشتر از آنکه افزایش مستقیم قیمت بنزین باشد، حرکت به سمت محدودکردن تدریجی بنزین یارانه‌ای و گران‌تر شدن مصرف مازاد است؛ مسیری که می‌تواند در نهایت ساختار فعلی سهمیه‌بندی سوخت را تغییر دهد.